fwis2005

2005. gada laureâtes:

Bioloìijas doktore AIJA LINÇ
Latvijas Universitâtes Biomedicînas pçtîjumu un studiju centra vadoðâ pçtniece

Stipendija tiek pieðíirta pçtîjumiem par ìençtisko faktoru nozîmi cisplatîna terapijas efektivitâtç plauðu vçþa slimniekiem. Pçtîjums, kura turpinâðanai zinâtniece saòçmusi L`Oréal Latvijas stipendiju „Sievietçm Zinâtnç” ar UNESCO Latvijas Nacionâlâs komisijas un Latvijas Zinâtòu akadçmijas atbalstu, ir veltîts ïoti aktuâlai tçmai – farmakoìençtikai. Tieði tâpat kâ to, kâpçc mçs izskatâmies atðíirîgi, atðíirîgi domâjam un slimojam ar daþâdâm slimîbâm, arî cilvçku reakciju pret zâlçm nosaka atðíirîbas mûsu gçnos. Vienas un tâs paðas zâles daïai pacientu dod vçlamo efektu, daïai tâs var bût maz efektîvas, bet atseviðíiem indivîdiem – pat kaitîgas. Farmakoìençtikas mçríis ir atrast tos gçnus (precîzâk - atðíirîbas tajos), kas nosaka to, kâ mçs reaìçjam pret konkrçtâm zâlçm.

Ðajâ darbâ plânots pçtît gçnus, kas ietekmç plauðu vçþa pacientu reakciju pret vienu no bieþâk lietotajiem pretvçþa medikamentiem – cisplatînu. Pacientu reakcija pret ðîm zâlçm ir atðíirîga un grûti paredzama. Ðo gçnu noskaidroðana nâkotnç paver iespçjas izstrâdât ìençtisku testu, ar kura palîdzîbu pirms terapijas uzsâkðanas bûtu iespçjams prognozçt vai ðîs zâles konkrçtajam pacientam bûs efektîvas, kâ arî palîdzçt izvçlçties tieði ðim pacientam piemçrotâko zâïu devu. Tas veicinâtu personalizçtas medicînas pakâpenisku ievieðanu klîniskajâ praksç, uzlabotu vçþa slimnieku dzîves kvalitâti un ïautu izvairîties no zâïu izraisîtâm nevçlamâm blaknçm.

Bioloìijas doktore ANNA ZAJAKINA
Latvijas Universitâtes Biomedicînas pçtîjumu un studiju centra pçtniece

Stipendija tiek pieðíirta pçtîjumam par tçmu: „Hepatîta B vîrusa rekonstrukcija ar alfavîrusu replikonu palîdzîbu”. Bioloìijas doktore Anna Zajakina (Streïòikova) pçta RNS (ribonukleînskâbes) saturoðu bakteriofâgu Qβ kâ potenciâlu kandidâtu vakcînu konstruçðanai, kâ arî alfavîrusu ekspresijas sistçmas adaptâciju hepatîta B vîrusa rekonstrukcijai in vivo. Zinâtnieces veikums hepatîta B vîrusa rekonstrukcijâ pavçrs ceïu iegûto HBV daïiòu izmantoðanai gçnu terapijâ, kâ arî jaunu RNS vakcînu izstrâdei.

Asociçtâ profesore RUTA MUCENIECE
Latvijas Universitâtes Medicînas fakultâtes Farmâcijas nodaïa

Stipendija tiek pieðíirta pçtîjumiem smadzeòu melanokortînu un augu antioksidantu lomas noskaidroðanâ neirodeìeneratîvo sâkumstadijas procesu apstâdinâðanâ. Habilitçtâ bioloìijas doktore Ruta Muceniece ir plaði pazîstama ar saviem darbiem par neiropeptîdu molekulâro mehânismu pçtîjumiem. Bûdama lîdzautore piecu melanokortînu receptoru identifikâcijâ, klonçðanâ un raksturoðanâ (1992/1993), viòas pioniera darbs ir melanokortînu (MSH peptîdu), to fragmentu un sintçtisko analogu pretiekaisuma darbîbas atklâðana. Tâ kâ neiroiekaisums ir viens no bûtiskâkiem faktoriem, kas izraisa smadzeòu ðûnu bojâeju un lîdz ar to informâcijas traucçjumus no ðûnas uz ðûnu, kas savukârt rada neirodeficitu (atmiòas traucçjumus, pat zudumu, plânprâtîbu), tad atklâtâs melanokortînu pretiekaisuma îpaðîbas norâda uz ðo peptîdu endogçno regulçjoðo lomu neironu aizsardzîbâ (neiroprotekcijâ).

R.Mucenieces projekta turpmâkie pçtîjumi dos ieskatu arî par jaunâm farmakoterapeitiskâm stratçìijâm, dizainçjot jaunas anti-neirodeìeneratîvas zâles, kuru struktûrâs izmantoti melanokortînu molekulas struktûrelementi. Darba novitâtes saistâs arî ar daþâdu augu ekstraktu antioksidatîvo îpaðîbu oriìinâliem meklçjumiem, kas varçtu paplaðinât anti-neirodeìeneratîvo zâïu arsenâlu. Rutas Mucenieces darba esence ir ðûnas mçría atraðana, lai ar dabas vielâm apstâdinâtu neirona patoloìisko deìeneratîvo procesu attîstîbu to agrînajâ fâzç. Darbam ir nepârvçrtçjama nozîme, jo neirodeìeneratîvâs slimîbas (Parkinsona slimîba, Alcheimera slimîba, vecuma demence) skar miljoniem cilvçku un rada ne tikai veselîbas, bet arî sociâlas un ekonomiskas problçmas.